Rehberler
Bitki Çayı Nasıl Hazırlanır?
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), bitki çaylarının üç yöntemle hazırlandığını tanımlar: demleme, kaynatma ve soğuk suda bekletme. Doğru yöntem bitkinin hangi kısmının kullanıldığına bağlıdır ve çayın etkisini de, güvenliğini de değiştirebilir.
Güncelleme: 15 Ekim 2026
1. Demleme (infüzyon): yaprak ve çiçekler için
Bitkinin üzerine kaynar su dökülür, kabın ağzı kapatılır ve belirtilmemişse genellikle 5–15 dakika bekletilir. Ara ara karıştırılır, sonra süzülür.
Yapraklar, çiçekler ve diğer narin kısımlar için uygundur. Papatya ve ıhlamur bu yöntemle hazırlanır.
- Papatya: 1,5–4 g çiçek, 150 ml kaynar su
- Ihlamur: 1,5 g çiçek, 150 ml kaynar su
2. Kaynatma (dekoksiyon): kök ve kabuklar için
Bitki soğuk suya konur, kaynayana kadar ısıtılır ve belirtilmemişse genellikle 15–30 dakika kısık ateşte, kapağı kapalı kaynatılır.
Kök, rizom ve kabuk gibi sert kısımlar için uygundur. Uçucu bileşen içeren bitkiler için genellikle uygun değildir. Nane gibi aromatik bitkiler bir karışımda kaynatmanın sonunda eklenebilir.
3. Soğuk suda bekletme (maserasyon)
Bitki oda sıcaklığındaki suda, belirtilmemişse genellikle 30 dakika bekletilir. Hafif ısıtılarak (30–50 °C) yapılan bekletmeye "dijestiyon" denir.
Hatmi kökü bu yöntemle hazırlanır. Bazı bitkiler çok daha uzun bekletme ister: şeytan pençesi kökü kaynar suda 8 saat bekletilir.
Neden kaynar su?
EMA'ya göre demlemede kaynar su kullanmak bitkideki mikrop yükünü azaltmak için önemlidir. Bu yüzden demleme ve kaynatma için içme suyu kaynatılarak kullanılır.
Hazırlanan çay ne kadar saklanır?
Demleme ve kaynatma ile hazırlanan çay hazırlandıktan kısa süre sonra içilmelidir. İçilmeyecekse ağzı kapalı olarak buzdolabında en fazla 24 saat saklanabilir.
Soğuk suda bekletilerek hazırlanan çay hemen kullanılmalıdır; kalan kısım atılır.
Ne kadar bitki?
Her bitkinin dozu farklıdır ve yaşa göre değişebilir. Herbadex'deki her bitki kartında, EMA monografındaki çay dozu ve günlük kullanım sayısı yer alır. Kaşık ölçüleri yaklaşıktır; mümkünse tartın.
Sık sorulan sorular
Bitki çayı kaç dakika demlenir?
Belirtilmemişse demleme genellikle 5–15 dakika sürer. Bitkinin kartındaki süre önceliklidir.
Kök çayı nasıl hazırlanır?
Kök ve kabuklar genellikle soğuk suyla başlanıp 15–30 dakika kaynatılır. Hatmi kökü gibi bazıları ise soğuk suda bekletilir.
Bitki çayı ertesi gün içilir mi?
Demleme veya kaynatmayla hazırlanan çay, ağzı kapalı ve buzdolabında en fazla 24 saat saklanabilir. Soğuk suda bekletilen çay hemen kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- European Union herbal monograph on Matricaria recutita L., flosEMA HMPC · 2015
- Community herbal monograph on Tilia cordata Miller, Tilia platyphyllos Scop., Tilia x vulgaris Heyne or their mixtures, flosEMA HMPC · 2012
- European Union herbal monograph on Althaea officinalis L., radixEMA HMPC · 2015
- European Union herbal monograph on Harpagophytum procumbens DC. and/or Harpagophytum zeyheri Decne., radix – Revision 1EMA HMPC · 2016
- Patient leaflet template concerning advice on the preparation of herbal teas as (traditional) herbal medicinal products by end-usersEMA HMPC · 2016
Benzer bitkiler

Hatmi Kökü
T Geleneksel kullanımAlthaea officinalis
Hatmi kökü soğuk suda bekletilerek hazırlanır; boğaz tahrişi ve kuru öksürükte, hafif mide rahatsızlığında yumuşatıcı olarak kullanılır.

Ihlamur
T Geleneksel kullanımTilia cordata, Tilia platyphyllos
Ihlamur çiçeği çayı soğuk algınlığı belirtilerinin hafifletilmesinde ve hafif stres belirtilerinde geleneksel olarak kullanılır.

Nane
T Geleneksel kullanımMentha × piperita
Nane yaprağı çayı hazımsızlık ve gaz gibi sindirim şikâyetlerinde geleneksel olarak kullanılır; reflüsü olanlarda mide yanmasını artırabilir.

Papatya
T Geleneksel kullanımMatricaria recutita
Şişkinlik ve hafif mide kramplarında, soğuk algınlığı belirtilerinde ve ağız-boğaz tahrişinde geleneksel olarak kullanılan nazik bir bitki çayı.

Şeytan Pençesi
T Geleneksel kullanımHarpagophytum procumbens, H. zeyheri
Şeytan pençesi kökü hafif eklem ağrılarında, hafif şişkinlik ve iştahsızlıkta geleneksel olarak kullanılır; mide ülseri olanlar kullanmamalıdır.