Rehberler
Kanıt Düzeyleri (A, B, C ve Geleneksel) Rehberi
Bir bitki hakkında "bilimsel çalışma var" denmesi, o bitkinin insanlarda işe yaradığının kanıtlandığı anlamına gelmez. Herbadex'de her kullanım alanını dört kanıt düzeyinden biriyle etiketliyoruz.
Güncelleme: 15 Ekim 2026
A — Güçlü klinik kanıt (Yerleşik tıbbi kullanım)
İnsanlar üzerinde yapılmış, iyi tasarlanmış klinik çalışmalarla ve EMA'nın "well-established use" (yerleşik kullanım) değerlendirmesiyle desteklenen kullanımlardır.
Örneğin sinameki yaprağının kısa süreli kabızlıkta, karnıyarık otu kabuğunun lif desteğinde veya zencefilin taşıt tutması bulantısında kullanımı bu gruptadır.
B — Sınırlı klinik kanıt
İnsanlar üzerinde küçük ölçekli klinik çalışmalar veya ön meta-analizler vardır, ancak örneklem büyüklüğü veya çalışma kalitesi kesin sonuca varmak için sınırlıdır.
Bu düzey umut vericidir fakat tek başına tıbbi tedavinin alternatifi olarak görülmemelidir.
T — Geleneksel kullanım (Traditional use)
EMA monograflarındaki en yaygın kategoridir. Klinik çalışmalarla kanıtlanmamıştır; ancak bitkinin ilgili şikâyette en az 30 yıldır (bunun en az 15 yılı Avrupa Birliği içinde) güvenle kullanıldığı belgelenmiştir.
Papatya, ıhlamur, melisa ve rezene çaylarının soğuk algınlığı veya hafif sindirim şikâyetlerindeki kullanımları bu sınıftadır. "Geleneksel" etiketi etkisiz demek değildir; etkinin klinik deneyden değil, uzun süreli kullanım deneyiminden bilindiğini gösterir.
C — Laboratuvar veya hayvan verisi
Yalnızca hücre kültürlerinde (in vitro) veya hayvan deneylerinde gözlemlenen etkilerdir. Bir maddenin deney tüpünde bakteri veya hücre üzerinde etkili olması, çay olarak içildiğinde insanda aynı etkiyi göstereceği anlamına gelmez.
Bu nedenle Herbadex'de C düzeyindeki bilgiler hiçbir zaman ana fayda olarak öne çıkarılmaz.
Sık sorulan sorular
Geleneksel kullanım (T) ile klinik kanıt (A/B) arasındaki temel fark nedir?
Klinik kanıt (A/B) kontrollü insan deneylerine dayanır; geleneksel kullanım (T) ise en az 30 yıllık güvenli kullanım geçmişine dayanır ancak klinik deney şartı aranmaz.
Deney tüpü (C) çalışmaları neden insana doğrudan uyarlanamaz?
Deney tüpünde hücreye doğrudan verilen yoğun madde, ağızdan alındığında sindirim sisteminde parçalanabilir veya hedef dokuya aynı yoğunlukta ulaşmayabilir.
A düzeyinde kanıtı olan bir bitki tamamen yan etkisiz midir?
Hayır. Kanıt düzeyi bitkinin işe yarama verisini gösterir, yan etkisiz olduğunu değil. Örneğin A kanıtlı sinameki ve sarı kantaronun ciddi kullanım uyarıları vardır.
Kaynaklar
- European Union herbal monograph on Matricaria recutita L., flosEMA HMPC · 2015
- European Union herbal monograph on Zingiber officinale Roscoe, rhizoma – Revision 1EMA HMPC · 2025
- WHO Monographs on Selected Medicinal Plants (Volumes 1–4)World Health Organization · 2009
- Herbs at a Glance: Evidence-Based Fact Sheets on Botanical ProductsNIH NCCIH · 2024
Benzer bitkiler
Çörek Otu
B Sınırlı klinik kanıtNigella sativa
Küçük çalışmalarda kan şekeri, kolesterol ve tansiyonda hafif düşüş görülmüş bir baharat tohumudur. Mutfakta kullanılan miktarlar güvenlidir.
Kediotu Kökü
A Güçlü klinik kanıtValeriana officinalis
Kediotu kökü kuru ekstresi hafif sinirsel gerginlik ve uyku sorunlarında destek olabilir; etkisi yavaş başlar, 2–4 hafta düzenli kullanılır.
Papatya
T Geleneksel kullanımMatricaria recutita
Şişkinlik ve hafif mide kramplarında, soğuk algınlığı belirtilerinde ve ağız-boğaz tahrişinde geleneksel olarak kullanılan nazik bir bitki çayı.
Sinameki
A Güçlü klinik kanıtSenna alexandrina
Ara sıra görülen kabızlıkta kısa süreli kullanılan uyarıcı bir laksatiftir. En fazla 1 hafta, 12 yaş altında, gebelikte ve emzirmede kullanılmaz.
Zencefil
A Güçlü klinik kanıtZingiber officinale
Toz kökü yolculuktan önce alındığında taşıt tutmasına bağlı bulantıyı önlemeye yardımcı olabilir; hazımsızlıkta da geleneksel olarak kullanılır.